Από τη δημοσιογραφία στη λογοτεχνία: Μια φιλιππινέζικη ιστορία στο νοτιοανατολικό ασιατικό πλαίσιο

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΕΣ γυναίκες συγγραφείς στη Νοτιοανατολική Ασία, αν και λίγοι αναγνώστες γνωρίζουν το ταλέντο τους ή το έργο τους.

Η Φιλιππινέζα συγγραφέας Marga Ortigas είναι γνωστή κυρίως ως ραδιοτηλεοπτική δημοσιογράφος, καλύπτοντας συγκρούσεις και καταστροφές τόσο φυσικές όσο και ανθρωπογενείς, κάτι που έκανε για περίπου τρεις δεκαετίες, κυρίως για το CNN και το Al Jazeera.

Το 2021, επέστρεψε στη δημιουργική γραφή, τη ρίζα του πάθους της για τις ιστορίες από την παιδική της ηλικία. Δημοσιεύτηκε το ντεμπούτο μυθιστόρημά της, The House on Calle Sombra, ένα φιλόδοξο έργο που πραγματεύεται θέματα αγάπης, πλεονεξίας και τραύματος στο πλαίσιο της οικογένειας και της ιστορίας των Φιλιππίνων. Ακολούθησαν δύο συλλογές δοκιμίων και ένα ακόμα μυθιστόρημα — και, πιο πρόσφατα, ένα λογοτεχνικό βραβείο.

ΠΕΡΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ
Χτισμένο πάνω στο Ταϊλανδέζικο Βραβείο Βιβλίου Chommanard που ιδρύθηκε το 2008, το Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο Γυναικών Chommanard έχει ως αποστολή «να υποστηρίζει και να αναδεικνύει γυναίκες συγγραφείς σε όλη την Ασία και πέρα από αυτή». Τιμά τη γυναικεία λογοτεχνική ταλέντο από την ASEAN, την Κίνα, το Χονγκ Κονγκ και την Ταϊβάν, με χορηγό την Bangkok Bank και οργανωτή την Praphansarn Publishing Co., Ltd.

Το ντεμπούτο μυθιστόρημα της κ. Ortigas αναγνωρίστηκε στην έκδοση 2025 του λογοτεχνικού βραβείου· η τελετή απονομής πραγματοποιήθηκε τον περασμένο μήνα. Το The House on Calle Sombra έλαβε το Βραβείο Χώρας για την εκπροσώπηση της ζωντανής λογοτεχνικής παράδοσης των Φιλιππίνων, όπου «η αφήγηση συχνά τέμνεται με την ιστορία, τη μνήμη και τις κοινωνικές πραγματικότητες».

«Ήξερα ότι είχε υποβληθεί για εξέταση, αλλά ποτέ δεν ξέρεις με αυτά τα πράγματα. Μπορείς μόνο να ελπίζεις ότι οι άνθρωποι εκτιμούν αυτό που υπάρχει στο έργο. Η ανάγνωση είναι πραγματικά υποκειμενική», είπε η κ. Ortigas, που μίλησε στο BusinessWorld μέσω Zoom, για τη νίκη της.

«Υπήρχε μια ανάμεικτη ομάδα κριτών από όλη την Ασία, οπότε χαίρομαι που κατάφεραν να συμφωνήσουν ότι το βιβλίο ήταν άξιο αναγνώρισης, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα άλλα υποβληθέντα βιβλία», πρόσθεσε.

Από πάνω από 66 υποβολές, η συγγραφέας του Χονγκ Κονγκ Lau Yee Wa αναδείχθηκε ως νικήτρια του Μεγάλου Βραβείου για το μυθιστόρημά της Tongueless — αποκαλύφθηκε ότι επτά άλλοι συγγραφείς βρίσκονταν στη λίστα υποψηφίων. Εκτός από την κ. Ortigas που εκπροσωπεί τις Φιλιππίνες, η Σιγκαπουριανή συγγραφέας Jemimah Wei ήταν η άλλη νικήτρια Βραβείου Χώρας για το μυθιστόρημά της The Original Daughter.

Ως νικήτρια του Μεγάλου Βραβείου, η Lau Yee Wa έλαβε 500.000 μπατ, και οι υπόλοιποι έλαβαν από 40.000 μπατ ο καθένας. Ένα άλλο προνόμιο για τους νικητές είναι η εξέταση μετάφρασης στα Ταϊλανδέζικα, υπό την προϋπόθεση συμφωνιών πνευματικών δικαιωμάτων.

«Πήρα όλα τα άλλα βιβλία που ήταν υποψήφια και στη λίστα, και ήταν ειλικρινά απίστευτα», είπε η κ. Ortigas. «Το καθένα είναι διαφορετικό.»

«Ένιωσα τόση ταπεινοφροσύνη συνειδητοποιώντας ότι υπάρχει τόσο εκπληκτικό έργο που βγαίνει από την Ασία, και είναι δυστυχές που ο δυτικός κόσμος δεν είναι πολύ ενήμερος για τον πλούτο του λογοτεχνικού έργου σε αυτό το μέρος του κόσμου», πρόσθεσε. «Στην πραγματικότητα, διαβάζω περισσότερους Ασιάτες συγγραφείς τώρα.»

Οι διοργανωτές του Διεθνούς Λογοτεχνικού Βραβείου Γυναικών Chommanard φιλοξένησαν τους 10 νικητές για μια εβδομάδα στην Ταϊλάνδη, γεγονός που τους επέτρεψε να αλληλεπιδράσουν και να ανταλλάξουν ιδέες.

Η κ. Ortigas σημείωσε ότι οι γυναίκες έχουν μια μοναδική οπτική ως συγγραφείς, γεγονός που τις καθιστά μια φωνή ακόμα πιο κρίσιμη στη λογοτεχνία.

«Ακούμε περισσότερο. Γενικά, στην ιστορία, οι γυναίκες έχουν σχεδόν διαμορφωθεί να κάθονται πίσω και να αφήνουν τον άντρα να ηγείται. Οι γυναίκες έχουν συνηθίσει να απορροφούν τα πάντα αθόρυβα και να παρακολουθούν από τα παρασκήνια, κάτι που σημαίνει ότι δίνουμε περισσότερη προσοχή και παρατηρούμε περισσότερο», εξήγησε.

ΠΕΡΙ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ
Σχετικά με την εκτεταμένη εμβέλεια του The House on Calle Sombra, η κ. Ortigas υποστήριξε ότι η οικογένεια ως θέμα είναι κάτι με το οποίο ο καθένας μπορεί να ταυτιστεί, γεγονός που το καθιστά αρκετά εύκολο ανάγνωσμα.

Το γραπτό της στυλ, δεδομένου του υπόβαθρού της ως τηλεοπτικής δημοσιογράφου, ήταν επίσης πάντα πολύ οπτικό και πολύχρωμο.

«Το βιβλίο πήρε πρόσφατα μια ισπανική μετάφραση, και αυτό που μου έλεγαν οι Ισπανοί εκδότες ότι το κάνει ελκυστικό είναι το γεγονός ότι διαβάζεται σαν telenovela, και όμως δεν είναι επιφανειακό», είπε. «Είναι ένα πολύ βαρύ θέμα που αντιμετωπίζεται πολύ ελαφριά, γραμμένο με τον Φιλιππινέζο στο μυαλό, αλλά όχι αποκλειστικά μόνο για τις Φιλιππίνες.»

Ως συγγραφέας, η δημοσιογράφος που έγινε συγγραφέας πιστεύει ότι γράφει «για να κατανοεί τα πράγματα», ιδιαίτερα αφού κάλυψε τις Φιλιππίνες για πολλά χρόνια, από τις φυσικές καταστροφές ως τις αλλαγές κυβερνήσεων.

«Γιατί η χώρα βρίσκεται σε αυτόν τον κύκλο συνεχούς πολιτικής πελατείας, ενός φεουδαρχικού συστήματος κλανών, σαν να μην μαθαίνει κανείς; Ήθελα να προσπαθήσω να το κατανοήσω. Γι' αυτό γεννήθηκε το βιβλίο», εξήγησε.

Με επιρροές όπως η Jeanette Winterson και ο Italo Calvino, η κ. Ortigas αποφάσισε να χρησιμοποιήσει την δια βίου έλξη της στην πεζογραφία για να απαντήσει σε αυτά τα μεγάλα ερωτήματα. Τώρα, μετά τη νίκη του Βραβείου Χώρας Chommanard, οι προεκτάσεις των φιλιππινέζικων ιστοριών σε παγκόσμιο επίπεδο είναι τεράστιες.

«Αρχίζουν να αναζητούν άλλες ιστορίες στον δυτικό κόσμο, πέρα από τους εγχώριους συγγραφείς τους», εξήγησε. «Νομίζω ότι όσο περισσότεροι περιφερειακοί φορείς ή πλατφόρμες αναγνωρίζουν την ασιατική γραφή, τόσο το καλύτερο. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε αναγνώριση από δυτικούς ανθρώπους· είναι το δικό μας μέρος του κόσμου που αναδεικνύει τα καλύτερα του εαυτού μας.»

Για τον λόγο αυτό, σύστησε στους Φιλιππινέζους συγγραφείς να κάνουν το βήμα και να υποβάλουν τα έργα τους σε βραβεία σαν αυτά.

Στη δική της ομάδα, η κ. Ortigas επισήμανε τη νικήτρια του Μεγάλου Βραβείου Lau Yee Wa, της οποίας το μυθιστόρημα Tongueless εξερευνά τη γλώσσα, την ταυτότητα και τον θεσμικό έλεγχο σε μια ιστορία όπου η Μανδαρινική επιβάλλεται να αντικαταστήσει τα Καντονέζικα.

Εν τω μεταξύ, το έργο της Ταϊλανδέζας συγγραφέως Veeraporn Nitiprapha που βρίσκεται στη λίστα υποψηφίων, Memories of the Memories of the Black Rose Cat, για τρεις γενιές μιας κινεζο-ταϊλανδέζικης οικογένειας μεταναστών, έχει γίνει ένα από τα αγαπημένα της.

«Η ανάγνωση των στυλ όλων των άλλων συγγραφέων μου έδωσε τροφή για σκέψη. Μπορείς να πεις τα πράγματα με τόσο διαφορετικούς τρόπους», είπε η κ. Ortigas. «Εξερευνούν πολλά θέματα, όπως το πένθος, η αναζήτηση του σπιτιού, και αποδεικνύει πόσο πλούσιες είναι οι ανθρώπινες εμπειρίες εκεί έξω.»

Παρέθεσε μια άλλη υποψήφια συγγραφέα στη λίστα, Nguyễn Phan Quế Mai, της οποίας το μυθιστόρημα The Mountains Sing αναδεικνύει τη βιετναμέζικη εμπειρία κατά τον 20^ό αιώνα, από τον γαλλικό αποικισμό έως τον πόλεμο του Βιετνάμ.

Είπε: «Αν διαβάζουμε ο ένας τη λογοτεχνία του άλλου, θα κατανοήσουμε ο ένας την ανθρωπιά του άλλου.»

Το Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο Γυναικών Chommanard δέχεται υποβολές για τον επόμενο κύκλο έως τις 30 Ιουνίου. — Brontë H. Lacsamana