Jeśli pamiętacie jego pierwsze orędzie o stanie państwa z lipca 2022 roku, prezydent Ferdinand Marcos Jr. złożył śmiałą obietnicę: do 2028 roku, czyli końca jego kadencji, ubóstwo spadnie do jednocyfrowego poziomu – dokładnie 9%.

Trudno było w to wtedy uwierzyć. W 2021 roku poziom ubóstwa wynosił 18,1%. Zmniejszenie go o połowę w ciągu sześciu lat wymagałoby najszybszej trwałej redukcji ubóstwa w naszej historii – w czasie, gdy gospodarka dopiero wychodziła z pandemii.

Teraz nowy raport Banku Światowego praktycznie potwierdza, że cel jest nieosiągalny. W najnowszej ocenie ubóstwa na Filipinach, zatytułowanej „Budowanie filipińskiej klasy średniej", Bank Światowy prognozuje, że nawet jeśli gospodarka będzie przekształcać wzrost w redukcję ubóstwa tak sprawnie jak przed COVID-19 (co jest już hojnym założeniem), ubóstwo do 2028 roku spadnie jedynie do 12,3%. Własne symulacje Banku pokazują, że przy obecnej polityce ubóstwo w 2030 roku nadal będzie wynosić 11,1%.

Innymi słowy, marzenie o jednocyfrowym wskaźniku jest martwe. Prezydent odejdzie z urzędu z niespełnioną obietnicą.

Jednak głębsze przesłanie raportu jest bardziej trzeźwiące niż chybiony cel.

Tak, ubóstwo spadło do 15,5% w 2023 roku, a nierówności są na najniższym poziomie od czterech dekad. Jednak osiągnięte wyniki są kruche. Prawie 28% Filipińczyków jest zagrożonych popadnięciem w ubóstwo, gdyż ich dochody oscylują zaledwie 28% powyżej granicy ubóstwa. Spośród tych, którzy byli ubodzy w 2023 roku, około połowy nie było ubogich w 2021 roku. To rodziny, które w zależności od każdego tajfunu, choroby czy wzrostu cen raz wypadają poza, raz wpadają w ubóstwo.

Tymczasem stabilna klasa średnia tkwi na poziomie około jednej czwartej populacji od 2018 roku. Według standardów krajów o wyższym średnim dochodzie – grupy, do której jak twierdzimy, zaraz dołączymy – prawie 6 na 10 Filipińczyków nadal żyje w ubóstwie. Nic dziwnego, że większość Filipińczyków w ankietach określa siebie jako ubogich, niezależnie od tego, co mówią oficjalne statystyki. (CZYTAJ: Czy należysz do filipińskiej klasy średniej?)

Lodowcowe tempo postępu

Co gorsza, czekając na nowsze dane dotyczące ubóstwa, zrobiliśmy zadziwiająco mało, by przyspieszyć ten proces.

Szybsza redukcja ubóstwa wymaga konsekwentnej transformacji strukturalnej: pracownicy muszą przechodzić do bardziej produktywnych, lepiej płatnych miejsc pracy. Częściowo tak się stało: niemal cały spadek ubóstwa od 2012 roku wynikał z etatowych miejsc pracy poza rolnictwem.

Były to jednak głównie nisko wykwalifikowane miejsca pracy w budownictwie i handlu. Realne płace absolwentów wyższych uczelni nie zmieniają się od dekady, a niepełne zatrudnienie utrzymuje się na uporczywie wysokim poziomie. Inwestycje, zwłaszcza w przemyśle i produkcji, ale nawet w sektorze usług, są zbyt słabe, by tworzyć lepsze miejsca pracy, na których opiera się klasa średnia. Bank Światowy odnotowuje, że eksport i produkcja uległy stagnacji. (CZYTAJ: [Punkt obserwacyjny] Czy wycofanie się JG Summit z petrochemii sygnalizuje koniec filipińskiej industrializacji?)

Jednocześnie ochrona socjalna, będąca naszą rzekomo siatką bezpieczeństwa, jest słaba, rozdrobniona i silnie upolityczniona. Zasięg programu 4Ps (Pantawid Pamilyang Pilipino Program), naszego najlepiej ukierunkowanego programu, skurczył się z 4,4 miliona do 3,1 miliona rodzin, podczas gdy świadczenia zostały pochłonięte przez inflację.

W jego miejsce rozmnożyły się słabo ukierunkowane zapomogi ayuda, rozdawane – jakżeby inaczej – z twarzami polityków na banerach. Najbardziej druzgocącym ustaleniem Banku Światowego jest prawdopodobnie to, że wrażliwe gospodarstwa domowe są płatnikami netto do systemu fiskalnego – oddają więcej w podatkach, niż otrzymują w postaci świadczeń.

Władze lokalne, które po orzeczeniu Sądu Najwyższego w sprawie Mandanas z 2018 roku świadczą teraz wiele podstawowych usług, są sparaliżowane. Formuła podziału podatków nagradza liczbę ludności i powierzchnię gruntów, przez co najbogatsze miasta otrzymują największe budżety na mieszkańca, nawet jeśli 90% ubogich i wrażliwych mieszka poza nimi. Wiele biednych gmin nie jest nawet w stanie wydać tych skromnych środków, które otrzymują.

Na to wszystko nakładają się ostatnio samozadane rany: skandal z kontrolą przeciwpowodziową zamroził wydatki na infrastrukturę i zniszczył miejsca pracy w budownictwie, a szok cenowy ropy naftowej spowodowany konfliktem na Bliskim Wschodzie podniósł koszty żywności i transportu. Bank Światowy ostrzega, że sam ten ostatni czynnik może zepchnąć prawie 2 miliony Filipińczyków z powrotem w ubóstwo.

Kluczowe sześć lat

Przy zachowaniu dotychczasowego kursu Bank Światowy prognozuje, że ubóstwo w 2040 roku nadal będzie wynosić 6%, a stabilna klasa średnia obejmie zaledwie 43% populacji.

Jednak przy pełnym pakiecie reform (obejmującym szybszy wzrost i lepsze miejsca pracy, silniejszą ochronę socjalną i odporność) ubóstwo spada do 2,9%, niemal do zera. A większość Filipińczyków – około 55% – staje się stabilną klasą średnią.

Rozwidlenie między tymi dwiema ścieżkami zostanie w dużej mierze przesądzone przez następną administrację, od 2028 do 2034 roku. Ktokolwiek wygra w 2028 roku, wyznaczy nie tylko trajektorię wzrostu, ale i tempo redukcji ubóstwa oraz ekspansję klasy średniej na pokolenie.

Reformy są dobrze znane: naprawić klimat biznesowy, by przyciągnąć fale inwestycji tworzących więcej i lepszych miejsc pracy, rozszerzyć program 4Ps i zabezpieczyć go przed inflacją, naprawić przepisy prawa pracy tak, by firmy zatrudniały stałych pracowników, oraz przekierować zasoby do ubogich miejscowości, a nie do już rozwiniętych miast.

Większym ograniczeniem dla kraju nie jest wiedza o tym, jak naprawić problemy, lecz wola polityczna potrzebna do wdrożenia reform – i społeczeństwo, które na nie głosuje.

Marzenie o jednocyfrowym ubóstwie do 2028 roku jest skończone, a cel zerowego ubóstwa z Ambisyon Natin 2040 jest osiągalny jedynie w idealnych warunkach. Wbrew pozorom sprawy mogą potoczyć się znacznie gorzej, dlatego musimy dokonać właściwych wyborów w 2028 roku. – Rappler.com

Jan Carlo „JC" Punongbayan, PhD jest adiunktem w Szkole Ekonomicznej Uniwersytetu Filipińskiego (UPSE). Jego doświadczenie zawodowe obejmuje pracę w Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, Biurze Banku Światowego w Manili, Centrum Polityki Publicznej Uniwersytetu Dalekiego Wschodu oraz Krajowym Urzędzie Rozwoju Gospodarczego. JC prowadzi cotygodniową kolumnę ekonomiczną dla Rappler.com. Jest również współzałożycielem UsapangEcon.com i współprowadzącym podcastu Usapang Econ.

Jego pierwsza książka, False Nostalgia: The Marcos „Golden Age" Myths and How to Debunk Them, została opublikowana przez Ateneo de Manila University Press w lutym 2023 roku. Jego druga książka, Twin Plagues: How Duterte and Covid-19 Wrecked the Philippine Economy, zostanie opublikowana przez Penguin Random House SEA w czerwcu 2026 roku.  Śledź go na Instagramie (@jcpunongbayan).

Kliknij tutaj, aby przeczytać inne artykuły z cyklu W tej gospodarce.